Η ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΚΟΗ

Το αυτί εξυπηρετεί δύο λειτουργίες: να ακούει παθητικά και να ακούει συνειδητά δηλαδή να αντιλαμβάνεται και να αποκωδικοποιεί τα ηχητικά ερεθίσματα. (hearing and listening, ecouter et entendre)
ΑΚΟΥΩ σημαίνει ότι το αυτί μου δέχεται παθητικά τα ηχητικά κύματα, δηλαδή τους ήχους.
ΑΚΟΥΩ ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ ή ΑΚΡΟΩΜΑΙ σημαίνει ότι το αυτί μου είναι ικανό να επιλέξει και να αποκωδικοποιήσει από όλη την ποικιλία των ήχων (που φτάνουν μέχρι αυτό) αυτούς που το ενδιαφέρουν. Ένα άτομο, π.χ. μπορεί να έχει φυσιολογική ακοή αλλά να μην μπορεί να εστιάσει την προσοχή του στο λόγο του άλλου, δηλαδή να τον ακούσει τόσο συνειδητά όσο και βιωματικά και να τον αποκωδικοποιήσει κατανοώντας εννοιολογικά το περιεχόμενό του.
Αυτή η δεύτερη λειτουργία του αυτιού, δηλαδή η συνειδητοποιημένη ακοή έχει σαν αποτέλεσμα την βαθιά επικοινωνία του ατόμου με τον εαυτό του και με τους άλλους καθώς και την ικανότητά του για μάθηση και δημιουργία.
Ακούω συνειδητοποιημένα σημαίνει «επικεντρώνω», εστιάζω την προσοχή μου σ’ένα συγκεκριμένο ηχητικό ερέθισμα το οποίο επιλέγω να ακούσω μεταξύ άλλων ηχητικών ερεθισμάτων που με περιβάλλουν. Η διαδικασία της εστίασης της προσοχής γίνεται με τη θέλησή μας και αφορά στην ενεργοποίηση του εγκεφαλικού φλοιού ώστε να αντιλαμβανόμαστε και να επικοινωνούμε με το περιβάλλον μας.
Η συνειδητοποιημένη ακοή καθορίζει την ποιότητα της ανθρώπινης επικοινωνίας, (την παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου), την ψυχική και κοινωνική προσαρμοστικότητα του ατόμου.
 

Πώς να επισημάνετε Προβλήματα Συνειδητοποιημένης Ακοής

Το παιδί προσχολικής και σχολικής ηλικίας μπορεί να παρουσιάζει  κάποια δυσχέρεια στη λειτουργία της συνειδητοποιημένης ακοής που σχηματικά κατατάσσεται στις εξής τέσσερις κατηγορίες:

1. Ηχητική Αντίληψη

• Παρουσιάζει δυσκολία στη συγκέντρωση προσοχής στα ηχητικά ερεθίσματα.
• Παρερμηνεύει αυτό που ακούει και αντιδρά με άσχετη συμπεριφορά σ’αυτό που του λένε.
• Είναι υπερβολικά ευαίσθητο στους θορύβους. Αντιδρά σ’αυτούς με φόβο, στρες ή ακόμα και σωματικό πόνο. Πολλές φορές κλείνει τ’αυτιά με τα χέρια του.
• Ζητάει από τους άλλους πολύ συχνά να επαναλάβουν αυτό που του λένε, λέει συχνά «τι είπες» ή δεν απαντάει καθόλου , σαν να μην άκουσε.
• Παρουσιάζει συχνά αριστερή ακουστική πλευρίωση, δηλαδή το αριστερό του αυτί γίνεται το ηγετικό και κατευθυντήριο και όχι το δεξί όπως θα έπρεπε σε όσους έχουν ως επικρατούν το αριστερό εγκεφαλικό τους ημισφαίριο.

2. Κινητικές Λειτουργίες

• Παρατηρούμε ανεπαρκή συντονισμό των αυθόρμητων κινήσεων του παιδιού, δηλαδή ένα νωθρό και ασυγχρόνιστο ρυθμό στις κινήσεις του σώματός του, όταν αυτό κάθεται, μπουσουλάει ή βαδίζει.
• Δυσκολεύεται να γίνει δεξιόχειρας ή αριστερόχειρας, δηλ. να επιλέξει και να καταλήξει οριστικά στη χρήση και τελική επικράτηση του δεξιού ή του αριστερού του χεριού.
• Παρουσιάζει δυσκολία ελέγχου των λεπτών κινήσεων του χεριού (π.χ. δυσγραφία).
• Στις ζωγραφικές του παραστάσεις, η απεικόνιση προσώπων και πραγμάτων είναι αδρή, ανώριμη για την ηλικία του και συγκεχυμένη.

3. Γλωσσικές και Μαθησιακές Λειτουργίες

• Ο λόγος του παιδιού καθυστερεί. Αργεί να κάνει προτάσεις με ρήμα, υποκείμενο, αντικείμενο. Η γλωσσική του έκφραση είναι φτωχή και ασύντακτη. Δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα παραμύθια και συχνά δυσκολεύεται να τα παρακολουθήσει ή συγκρατεί και επαναλαμβάνει επιλεγμένα αποσπάσματα ή λέξεις.
• Παρουσιάζει προβλήματα λόγου και άρθρωσης (διστακτική ομιλία, δυσαρθρία, τραυλισμό) ή ομιλία που αντιστοιχεί σε μικρότερη ηλικία –«μωρουδίστικη».
• Μιλάει πάρα πολύ δυνατά ή πάρα πολύ σιγά με μονότονη και ανέκφραστη φωνή.
• Δυσκολεύεται να μιλήσει με ολοκληρωμένες προτάσεις και να εκφράσει τη σκέψη του προφορικά ή γραπτά.
• Έχει περιορισμένο και στερεότυπο λεξιλόγιο για την ηλικία του.
• Κάνει αναγραμματισμούς και αντιστροφές στην ομιλία, την ανάγνωση και τη γραφή. Επιπλέον, συχνά διαβάζει χωρίς να ακολουθεί τα σημεία στίξης, αλλάζοντας τις καταλήξεις των λέξεων ή παρακάμπτοντας σειρές. Είναι αργό στην αντιγραφή από τον πίνακα. Το τετράδιό του είναι κακογραμμένο και ταλαιπωρημένο με μουτζούρες. Δεν αφήνει αποστάσεις μεταξύ των λέξεων.
• Δυσκολεύεται να κατανοήσει αφηρημένες έννοιες τις οποίες όμως κατανοεί μόνο μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα τα οποία αδυνατεί να γενικεύσει.
• Δεν κατακρατεί στη μνήμη του την ορθογραφία και δεν την αναπαράγει στο γραπτό λόγο.
• Αδυνατεί να κατανοήσει αυτό που διαβάζει και να το απομνημονεύσει σε βάθος χρόνου.
• Δεν έχει μαθηματικό τρόπο σκέψης (δυσυπολογισία).

4. Ψυχισμός και Συμπεριφορά

• Δεν του αρέσει ο διάλογος και η επικοινωνία με τους άλλους. Είναι εσωστρεφές και εύθικτο.
• Αντιδρά με επιθετικότητα, οργή, θυμό, ξεσπάσματα, νεύρα, εντάσεις.
• Παρουσιάζεται ανικανοποίητο, ευσυγκίνητο, αποκαρδιωμένο. Εύκολα αποθαρρύνεται με την παραμικρή δυσκολία που θα συναντήσει και παραιτείται από κάθε προσπάθεια. Αντιδρά στην αποτυχία αρνητικά ή αυτοκαταστροφικά.
• Αντιπαθεί το σχολείο και τη μάθηση ή επιδεικνύει χαρακτηριστική αδιαφορία.
• Του λείπει η περιέργεια και η ευχαρίστηση στο να ανακαλύπτει πράγματα μόνο του. Σπάνια έχει απορίες και ερωτήσεις.
• Παρουσιάζει ανώριμη συμπεριφορά. Χαρακτηρίζεται ως μικρότερη χρονολογικά από την ηλικία του (κάνει το μωρό, κλαίει χωρίς λόγο).
• Έχει άγχη, φοβίες, ανασφάλειες και ελαττωμένη αυτοπεποίθηση.
• Δυσκολεύεται στις σχέσεις με τα αδέλφια του ή με τους φίλους του.
• Δεν χαίρεται και δεν ολοκληρώνει το παιχνίδι. Προτιμάει να παίζει μόνο του.
• Είναι υπερβολικά καλό και ήσυχο παιδί (παθητική προσωπικότητα).
• Είναι υπερβολικά προσκολλημένο στη μητέρα του.

To Κέντρο Ακουστικο-Ψυχο-Φωνολογίας Θεσσαλονίκης εφαρμόζει την Μέθοδο Τοματίς από το 1997 υπό τη διεύθυνση της ψυχιάτρου Χριστίνας Λαμπριανίδου.